Bartholdi voltooit het Gambetta-monument in Sèvres en brengt een ontroerend eerbetoon aan zijn moeder

Auguste Bartholdi is diep bedroefd. Zijn moeder is overleden: "De crisis die ik net heb doorgemaakt was werkelijk wreed, ondanks alle pogingen die ik heb gedaan om me erop voor te bereiden. De leegte is immens en het verdriet diepgaand, maar ik zal ernaar streven om in de geest van mijn moeder voort te leven, voorbij dit alles [...]". Hij probeert deze beproeving te verwerken door zich energiek te richten op de onafgemaakte zaken.  

Gambetta geeft opdracht voor het monument voor Léon Gambetta: "De afgelopen dagen heb ik geprobeerd mezelf te herpakken en heb ik alle lopende zaken energiek weer opgepakt. De commissie voor het Gambetta-monument heeft me dringend verzocht hen niet in deze benarde situatie achter te laten. De onthulling vindt plaats op 8 november en de bijeenkomst van goede vrienden op vrijdag 6 november om 14.00 uur om het hart in het monument te plaatsen. Uit angst dat de officiële uitnodiging u te laat zou bereiken, ben ik naar de Rue de Sirène gesneld om u te informeren, maar u was afwezig [...]. Het lijkt me dat uw aanwezigheid op de 6e absoluut noodzakelijk is [...]. Ik verzet me tegen het verdriet en ik wil dat doen zoals mijn moeder me heeft geleerd, door ermee te leven en het in alles te verwerken [...]".

Op een stuk grond naast het huis van Gambetta in Sèvres liet Bartholdi een standbeeld van Léon Gambetta plaatsen, boven twee marmeren groepen die de Elzas en Lotharingen voorstellen, die hun toevlucht zoeken aan de voet van het altaar van het vaderland.

Op 8 november 1891 werd het hart van Gambetta, bewaard in een kristallen flacon en tot dan toe bewaakt door Paul Bert, in de grafkelder in de sokkel van het monument geplaatst. In 1920 werd het hart in een porfieren urn naar het Panthéon overgebracht.